Quyền thừa kế của con nuôi trong pháp luật Việt Nam
Trong bối cảnh xã hội hiện đại, vấn đề con nuôi được hưởng thừa kế như con ruột thường gây ra nhiều tranh luận, thậm chí tạo cảm giác “bất bình” đối với một số người con đẻ. Xét dưới góc độ pháp lý và đạo lý, việc bảo đảm quyền thừa kế của con nuôi là hoàn toàn phù hợp với tinh thần nhân văn của pháp luật Việt Nam.
Căn cứ theo Điều 653 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định rõ về quan hệ thừa kế giữa con nuôi và cha nuôi, mẹ nuôi và cha đẻ, mẹ đẻ:
“Điều 653. Quan hệ thừa kế giữa con nuôi và cha nuôi, mẹ nuôi và cha đẻ, mẹ đẻ
Con nuôi và cha nuôi, mẹ nuôi được thừa kế di sản của nhau và còn được thừa kế di sản theo quy định tại Điều 651 và Điều 652 của Bộ luật này.”
Quy định này được áp dụng khi quan hệ nuôi con nuôi được xác lập hợp pháp. Đồng thời, Điều luật trên cần được hiểu trong mối liên hệ với Điều 651 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy đinh về hàng thừa kế theo pháp luật, trong đó con nuôi và cha mẹ nuôi được xếp cùng vị trí với con đẻ và cha mẹ đẻ trong hàng thừa kế thứ nhất:
“Điều 651. Người thừa kế theo pháp luật
1. Những người thừa kế theo pháp luật được quy định theo thứ tự sau đây:
a) Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết;
b) Hàng thừa kế thứ hai gồm: ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại, anh ruột, chị ruột, em ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là ông nội, bà nội, ông ngoại, bà ngoại;
Quyền thừa kế của con nuôi trong pháp luật Việt Nam
c) Hàng thừa kế thứ ba gồm: cụ nội, cụ ngoại của người chết; bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột của người chết; cháu ruột của người chết mà người chết là bác ruột, chú ruột, cậu ruột, cô ruột, dì ruột; chắt ruột của người chết mà người chết là cụ nội, cụ ngoại.
2. Những người thừa kế cùng hàng được hưởng phần di sản bằng nhau.
3. Những người ở hàng thừa kế sau chỉ được hưởng thừa kế, nếu không còn ai ở hàng thừa kế trước do đã chết, không có quyền hưởng di sản, bị truất quyền hưởng di sản hoặc từ chối nhận di sản.”
Việc pháp luật đặt con nuôi vào vị trí bình đẳng với con đẻ trong quan hệ thừa kế nhằm ghi nhận đầy đủ những nghĩa vụ và tình cảm gia đình được hình thành trên cơ sở chăm sóc, nuôi dưỡng và gắn bó lâu dài, hoàn toàn không phụ thuộc vào yếu tố huyết thống. Đây cũng là sự thể hiện nhất quán của nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật, được ghi nhận tại Điều 16 Hiến pháp năm 2013.
Do đó, một khi cha mẹ đã thực hiện việc nhận nuôi theo đúng trình tự pháp luật, người con nuôi đương nhiên được xác lập đầy đủ quyền thừa kế hợp pháp và quyền này cần được tôn trọng như một nguyên tắc bảo đảm công bằng, minh bạch và trật tự pháp lý trong quan hệ thừa kế. Việc cho rằng con nuôi không xứng đáng hưởng di sản chỉ vì không có quan hệ huyết thống là quan điểm không còn phù hợp trong Nhà nước pháp quyền hiện nay, nơi mà quyền và lợi ích hợp pháp của mỗi cá nhân đều được pháp luật bảo vệ bình đẳng.
